Γράφει ο Ελεύθερος Αρθρογράφος
Η ανάλυση της «ασυμμετρίας» που περιγράφετε αποκαλύπτει μια βαθιά ρωγμή στη δυτική γεωπολιτική σκέψη, η οποία ξεκίνησε ως μια παρερμηνεία των γεγονότων της 11ης Σεπτεμβρίου και κατέληξε σε μια μορφή συλλογικής άρνησης. Ο πυρήνας αυτού του προβλήματος εντοπίζεται στη μετάβαση από τη διαχείριση της πραγματικότητας στη διαχείριση της αφήγησης. Μετά το 2001, το δυτικό σύστημα εγκλωβίστηκε σε έναν «ιδεολογικό καθρέφτη» όπου η στρατιωτική υπεροχή εξισώθηκε με τη γεωπολιτική σταθερότητα, αγνοώντας ότι δυνάμεις όπως η Ινδία ή οι περιφερειακοί παίκτες στη Μέση Ανατολή έχτιζαν τις δικές τους δομές ανθεκτικότητας, οι οποίες δεν ευθυγραμμίζονταν με τις δυτικές επιταγές.
Αυτή η άρνηση να κατανοήσουμε την «πληθωριστική πολυπολικότητα» δεν ήταν μια τυχαία αστοχία, αλλά μια δομική παθογένεια. Η Δύση, και η Ελλάδα κατ' επέκταση, επέλεξαν να λειτουργούν μέσα σε ένα «φαντασιακό» περιβάλλον, όπου οι εξελίξεις που δεν ταίριαζαν στα κυρίαρχα δόγματα είτε υποβαθμίζονταν είτε βαφτίζονταν ως «παρεκκλίσεις» που σύντομα θα αυτοδιορθώνονταν. Στην ελληνική περίπτωση, αυτό μετατράπηκε σε έναν στρατηγικό λήθαργο, όπου η εξωτερική πολιτική συρρικνώθηκε σε μια παθητική προσκόλληση σε έναν υποτιθέμενο «δυτικό μονόδρομο», αγνοώντας ότι ο κόσμος είχε ήδη αναδιαταχθεί σε πολλαπλά, ανταγωνιστικά κέντρα ισχύος. Το σοκ που αισθάνεται κανείς σήμερα, κοιτάζοντας πίσω, είναι η συνειδητοποίηση ότι η «πραγματικότητα» δεν ήταν κρυμμένη· ήταν παρούσα, αλλά η ιδεολογική μας οθόνη την είχε καταστήσει αόρατη.
Η 11η Σεπτεμβρίου 2001 υπήρξε η θρυαλλίδα που πυροδότησε μια σειρά από ανακατατάξεις, τις οποίες η παγκόσμια κοινότητα υποτίμησε. Από την ευρασιατική συσπείρωση και την αναδυόμενη ισχύ της Ινδίας, μέχρι την εύθραυστη πλέον συνοχή των ευρωαμερικανικών σχέσεων και την κατάρρευση του μύθου της απόλυτης αμερικανικής στρατιωτικής επικράτησης, όλα τα σημάδια ήταν ευδιάκριτα. Παρόλα αυτά, η Δύση επέλεξε την ιδεολογική ακαμψία αντί για την ανάλυση των δεδομένων.
Ενώ ο κόσμος άλλαζε μορφή, οι ελίτ επέμεναν να τον αναλύουν μέσα από το πρίσμα παλαιωμένων εμμονών, δημιουργώντας ένα χάσμα μεταξύ της εικόνας που προέβαλλαν και της πραγματικότητας που εξελισσόταν στο έδαφος. Αυτή η ασυμμετρία δεν αποτελεί απλώς ένα ακαδημαϊκό λάθος, αλλά μια βαθιά παθογένεια που στην Ελλάδα πήρε τη μορφή μιας εκτεταμένης γεωπολιτικής μυωπίας, εγκλωβίζοντας τη χώρα σε μια συνεχή άρνηση να αντικρίσει τον κόσμο όπως πραγματικά διαμορφώνεται.
Μετά το 2001, η Δύση, και μαζί της μεγάλο μέρος της ελληνικής αναλυτικής σκέψης, υιοθέτησε μια μεταφυσική προσέγγιση της ασφάλειας, εγκλωβιζόμενη σε μια δυαδική λογική «φίλων και εχθρών». Αυτή η απλουστευτική οπτική καλλιέργησε την ψευδαίσθηση ότι η ισχύς μπορεί να μεταφραστεί γραμμικά σε πολιτικό αποτέλεσμα και ότι η δυτική ηγεμονία αποτελούσε μια μόνιμη, αδιαπραγμάτευτη σταθερά. Ενώ η Ουάσιγκτον και οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αναλώνονταν σε περιφερειακές συγκρούσεις, προσπαθώντας να επιβάλουν τη θέλησή τους σε κοινωνίες με βαθιά ιστορική ιδιοσυστασία, ο πραγματικός κόσμος μετατοπιζόταν αθόρυβα. Η ανάδειξη της πολυπολικότητας και η αδυναμία καθυπόταξης κρατών όπως το Ιράν μέσω στρατιωτικών μέσων δεν ήταν τυχαία γεγονότα, αλλά τα πρώτα ρήγματα στο οικοδόμημα της μεταψυχροπολεμικής τάξης.
Το κρισιμότερο πρόβλημα που αναδεικνύεται μέσα από αυτή τη διαδρομή είναι η ασυμμετρία μεταξύ της πραγματικότητας και των αντιλήψεων περί αυτής. Ο Δυτικός κόσμος, και ειδικότερα η Ελλάδα, παγιδεύτηκαν σε μια «πληθωριστική» πολυπολικότητα, όπου η ρητορική περί ηγεμονίας συγκρουόταν με τα δεδομένα του εδάφους. Στην Ελλάδα, αυτή η ασυμμετρία έλαβε διαστάσεις πανδημίας. Η προσκόλληση σε αναχρονιστικά αφηγήματα, η επιμονή στην ερμηνεία των διεθνών εξελίξεων μέσα από το πρίσμα εμμονών και η αδυναμία κατανόησης ότι η ισχύς στον 21ο αιώνα ορίζεται περισσότερο από την ανθεκτικότητα και τη στρατηγική ευελιξία παρά από τη στρατιωτική επιβολή, οδήγησαν τη χώρα σε μια κατάσταση «στρατηγικού λήθαργου».
Η διαπίστωση ότι πράγματα που ήταν μπροστά στα μάτια μας αγνοήθηκαν για χρόνια, καταδεικνύει μια δομική παθογένεια: την άρνηση να δούμε τον κόσμο όπως είναι και όχι όπως θα θέλαμε να είναι. Η Ελλάδα, εγκλωβισμένη στη βεβαιότητα του δυτικού «μονοδρόμου» της μετά-11ης Σεπτεμβρίου εποχής, στερήθηκε την ικανότητα να χαράξει μια πολυδιάστατη πολιτική που θα της επέτρεπε να επιβιώσει και να αναδειχθεί μέσα στις αναταράξεις της εποχής μας.
Το σημερινό σοκ της συνειδητοποίησης αποτελεί, εν τέλει, την αρχή της αφύπνισης του ορθολογισμού. Η αναγνώριση του χάσματος μεταξύ αντίληψης και πραγματικότητας είναι το πρώτο και δυσκολότερο βήμα για τη μετάβαση από τον ιδεαλιστικό παρεμβατισμό στον στρατηγικό ρεαλισμό. Σε έναν κόσμο που έχει ήδη αλλάξει επίπεδο, η μεγαλύτερη απειλή δεν είναι οι εξωτερικές πιέσεις, αλλά η ψευδαίσθηση ότι ο χρόνος της ιστορίας έχει σταματήσει, ενώ η πραγματικότητα επιβάλλεται με τη βία των γεγονότων. Η ιστορία δεν συγχωρεί εκείνους που, παρά τις προειδοποιήσεις, επιλέγουν να παραμένουν προσκολλημένοι σε «φαντασιακά» σχήματα που έχουν προ πολλού καταρρεύσει.
Για να γεφυρωθεί αυτό το χάσμα στην Ελλάδα, απαιτείται μια ριζική μετατόπιση της στρατηγικής κουλτούρας: από την παθητική προσδοκία της «διεθνούς νομιμοποίησης» στην ενεργητική επιδίωξη του ρεαλιστικού συμφέροντος. Αυτό σημαίνει την αποδοχή ότι η χώρα μπορεί και πρέπει να λειτουργεί ως «γέφυρα» σε έναν πολυπολικό κόσμο, διατηρώντας ταυτόχρονα τις στρατηγικές της συμμαχίες, χωρίς όμως να υποθηκεύει την εθνική της οπτική σε ένα αφήγημα που έχει αποδειχθεί αναποτελεσματικό και συχνά επικίνδυνο. Η αυτονομία δεν προκύπτει από την απομόνωση, αλλά από την ικανότητα να διαβάζεις τις ρωγμές της παγκόσμιας τάξης και να τοποθετείς το εθνικό συμφέρον ανάμεσά τους, εκεί όπου οι άλλοι βλέπουν μόνο χάος.
0 Σχόλια